آیت الله شیخ عبدالحسین امینی معروف به علامه امینی، مولف کتاب گرانسنگ "الغدیر" در سال 1320 هجری قمری در یکی از روستاهای سراب از توابع تبریز به دنیا آمد. پدر گرامیش میرزا احمد از عالمان پرهیزگار دیار تبریز بود.

مقام علمی

علامه امینی از کودکی در محضر پدر ادبیات و منطق و کم و بیش فقه و اصول را در شهر خود آموخت. وقتی پدرش متوجه استعداد فوق‏العاده فرزند شد او را برای تکمیل تحصیلات به معروف‏ترین مدرسه علمیه آن روز تبریز بردند و از آن پس علامه امینی نزد استادان ممتازی چون سیدمحمد موسوی معروف به مولانا و آیت‏اللّه سیدمرتضی خسروشاهی و آیت‏اللّه حسن توتونچی به آموختن دانش پرداخت.

سپس مرحوم علامه اميني در سن 16 سالگی برای كسب معنويت از روح بلند امیرمؤمنان علی – علیه‏السلام - و همچنین ادامه تحصیل و كسب علم از بزرگان و اساتید راهی نجف اشرف شد و تا سی و دو سالگی در آنجا مشغول کسب معارف الهی بود. در این سال‏ها در محضر اساتیدی چون: آیت‏اللّه سیدابوالحسن اصفهانی و آیت‏اللّه میرزا محمد نائینی، مرحوم آیت‏اللّه شیخ محمدحسین کمپانی، شیخ محمدحسین کاشف الغطا، آیت‏الله سید محمد حسینی فیروزآبادی، آیت‏الله سید ابوتراب خوانساری، آیت‏الله میرزا علی ایروانی و آیت‏الله میرزا ابوالحسن مشکینی كسب فيض نمود.

شيخ عبدالحسين اميني در سی و دو سالگی بود كه به كشورش ايران و زادگاه خود تبریز مراجعت نمود و برای مدت کوتاهی در اين شهر ماندگار شد. و براي بار دوم به نجف اشرف مشرف شد و ضمن تحقیق و مطالعه فراوان در مجالس اساتید برجسته و مراجع تقلید آن روزگار حاضر ‌شد و در ضمن آن بود که از جهت علمی و تقوا به مرتبه والای اجتهاد نائل گردید  و همچنین از مجتهدین بزرگي همچون آیت‏الله العظمی سید ابوالحسن موسوی اصفهانی، آیت‏الله شیخ علی اصغر ملکی تبریزی و آیت‏الله آقابزرگ تهرانی اجازه روایت و نقل حدیث دریافت داشت.

تألیفات

مرحوم علامه امینی در طول زندگی پربار خود کتاب‏های بسیاری تألیف نمودند که به اختصار عبارتند از:

تفسیر سوره فاتحه. شهداء فضیلت: در شرح‏حال دانشمندان شیعه که به شهادت رسیده‏اند. سیرتنا و سنّتنا: در پاسخ به علّت محبّت فراوان شیعه به اهل‏بیت. تحقیق و تصحیح کامل الزیارات ابن قولویه. ادب الزائر در آداب زیارت امام حسین. ریاض الانس. تعلیقه بر مکاسب و رسائل شیخ انصاری. العترة الطاهرة فی الکتاب العزیز. ثمرات الاسفار. المقاصد العلیّه فی المطالب السنیّة. رجال آذربایجان.

مهمترین اثر ماندگار این علامه بزرگ کتاب نفیس "الغدیر" می‏باشد که در یک نگاه، الغدیر در دو موضوع کلی خلاصه می‏شود: اثبات ولایت مطلقه ائمه معصومین از طریق اثبات خلافت بلافصل امیر المؤمنین– علیه‏السلام - و نفی ولایت غیر معصوم در اسلام.

علامه امینی حدود چهل سال در تهیه مطالب کتاب الغدیر این دائرة المعارف بزرگ اسلامی زحمت کشید. به طوری که آن مرحوم نخست همه كتاب‏های خطی و چاپی كتابخانه‏های عمومی و خصوصی نجف اشرف را مطالعه كرد، از جمله همه كتاب‏های خطی و چاپی كتابخانه مرحوم سید محمد باقربحرالعلوم، كتابخانه مرحوم آیت‏الله شیخ محمد حسین كاشف الغطاء، كتابخانه شیخ فرج الله نجفی  و كتابخانه حسینیه شوشتری‏ها. سپس به مطالعه كتابخانه‏های كربلا پرداخت. و پس از آن به كتابخانه‏های  كاظمیه، بغداد، سامرا، حلّه و بصره پرداخت. مرحوم علامه سپس برای مطالعه به ایران آمد و به مطالعه كتب خطی و چاپی كتابخانه‏های آستان قدس رضوی، مجلس شورای ملی‏، مدرسه سپهسالار ، كتابخانه ملی تهران، كتابخانه آیت الله بروجردی در بروجرد و كتابخانه سردار كابلی در كرمانشاه پرداخت. همچنین مرحوم علامه به هند و سوريه و تركيه نيز مهاجرت کرد تا از کتابخانه‏های آن سامان نیز استفاده کند.

اقدامات علمی

تأسيس كتاب خانه: عـلامـه امـينى به كتاب و كتابخانه علاقه زيادى داشت. از ايـن رو بـا هـمـتى بلند و تلاشى فراوان اقدام به تاسيس كتابخـانـه‏اى عـظـيم در نجف اشرف و در جوار حرم مطهر اميرالمومنين عـلـى– علیه‏السلام - كـرد و در سال 1379 قمرى با حضور عالمان و انـديشمندان حوزه علميه نجف اشرف آن را افتتاح كرد. اين كتاب خانه از جمله كتابخانه‏هاى كم‏نظير جهان اسـلام در عراق است.

انتشار نشريه صحيفه المكتبه: سه شـماره از اين نشريه درباره اهميت كتاب و كتاب خانه، فهرست نسخ خطى و مآخـذ مهمى كه در ساير كتاب خانه‏هاى دنيا وجود دارد، نـحـوه بـرخـورد كـتـاب‏داران و مسئولان و كاركنان كتاب خانه با مراجعان و كتاب خوانان و سنت كتاب دارى، منتشر گرديد.

طرح خانه نويسندگان: با اين طرح علاوه بر شكوفا شدن بـسـيـارى از استعدادهاى نهان و تربيت محققان جوان، كاستى‏هاى پژوهشى دقيقا شناسايى شده و تحقيقى جامع در آن خصوص انجام پذيرد.

طرح نقد و معرفى نشريات: عـلامـه امـينى به اين نـتـيـجـه دسـت يـافـت كه متأسفانه بسيارى از انديشه‏هاى فقهى، اصـولـى، فلسفى، تاريخى، ادبى و دیگر علوم اسلامی بـه خـصوص شيعه مورد تحريف قرار گرفته و سرمايه‏هاى معنوى تشيع وارونـه نـشـان داده مى‏شد. بنابراين برآن شد كـه عـده‏اى بـه نـقد محكم و مبرهن اين دسته از كتاب‏ها و مـقـالات همت گمارند تا در اصلاح مسير آنان گامى استوار و شايسته بـردارنـد.

خصوصيات علامه امينی

عـلامه امينى به پيامبر و ائمه – علیهم‏‏السلام - بسيار عشق مى‏ورزيد. وقتى نام على، فاطمه و امام حـسين – علیهم‏‏السلام -  را مى شنيد، بى اختيار گريه مى كرد. در سخنرانى‏ها از ولايـت آنـان مـى‏گـفت و سعى داشت تا مردم با اهل‏بيت– علیهم‏‏السلام - بيشتر آشنا شوند.

عـلامـه امينى يكى از مصلحان عصر خويش به‏شمار مى‏رفت. وى در ايـن انـديشه بود تا به نابسامانى‏هاى جامعه سامان بخشد. عـلامـه امينى تأليف كتاب الغدير را بر اين اساس آغاز كرد و هيچ كـس پـس از مـطالعه اين دائره المعارف بزرگ احساس نادرستى از آن نـداشـت.

ايشان  داراى اراده‏اى قوي بود. براى كشف ميراث عظيم اسلامى زمان نمى‏شـنـاخـت  و همواره از اين كشور به آن كشور، از اين كتابخانه به آن كـتـابخـانـه مى‏رفت تا ميراث گران سنگ عـالمان گذشته را شناسايى و مطالعه كند.

عـلامه امينى در تحقيق و نگارش، امانت دار بود. اگر مطلبى را از جـايـى نقل مى‏كرد دقيقاً آدرس آن را مى‏نوشت. وى با خلوص تمام بـه نـقل و نقد تاريخ مى پرداخت و در اين راه تقوا را پيشه خود ساخته بود.

یکی از ابعاد زیبای شخصیت مرحوم علامه امینی پایبندی او به تلاوت قرآن و به‏ جای آوردن نمازهای مستحبی و ادعیه بود. عادت او این بود که همیشه ساعتی قبل از طلوع فجر به نماز شب می‏ایستاد و پس از نماز صبح با توجّه و تدبّر یک جزء کامل از قرآن را تلاوت می‏کرد.

علامه امینی به رغم تمام مشغله‏های علمی و فعالیت‏های فرهنگی هرگز از زیارت و توسل به اهل بیت غافل نمی‏شد. وقتي كه علامه به حرم مشرف می‏شد و به خواندن زیارت می‏پرداخت، اندوه فراوانی چهره ایشان را می‏پوشاند و بی‏اختیار با صدای بلند گریه می‏کرد. ایشان بارها به قصد زیارت کربلا، پیاده از نجف تا کربلا می‏رفت.

كلام بزرگان

آیت اللّه ابوالحسن اصفهانی:

 "کتاب ارجمند شهیدان راه فضیلت را با امعان نظر نگریستم و دیدم با حسن ظنّی که به مؤلّف امینش علاّمه امینی دارم، مطابقت دارد. این پرچم‏دار دانش و ادب و قهرمان جنبش فکری اسلامی، همان‏گونه است که زیبنده دانش و فضیلت و رأی و بصیرت است. خدا این مجاهد مدافع را مدد نماید و بازوی این قهرمان را که از افتخارات و حریم همرأیانش پاسداری می‏نماید بگیرد و در نشر فضائل و افتخارات رجال مذهبش یاری دهد."

آیت‏اللّه شیخ محمدحسین غروی اصفهانی:

"از مطالعه شهیدان راه فضیلت و آن مایه از علم و تاریخ صحیح و تتبّع و بررسی موشکافانه و امانت نقل که در آن نهفته است، پی بردم که مؤلّفش حائز این هردو امتیاز است: هم حسن انتخاب دارد و هم حسن ترتیب بیان... این هردو، دو برهانند بر نبوغ امینی در زمینه هنر نویسندگی و فضیلت راست‏گویی و دانشجویی و برچیره‏دستی وی در ساخت و پرداخت سخن... من بی‏اختیار زبان به ثنایش می‏گشایم که در فراهم کردن گزارش‏های تاریخی پراکنده چنین سخت کوشیده و در زنده کردن نام و یاد مجاهدان دانشمندی که خون خویش را به پای فضیلت نثار کرده‏اند، احساسات گرم نشان داده و غیرت و همت به خرج داده است."

مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی درباره کتاب شهیدان راه فضیلت می‏نویسند:

"به این گلزار دل‏فروز نظر کردم و هرچه دیدم گل و لاله بود و بید و نارونی که از نسیم سحری به‏ وجد آمده باشد؛ گلزاری که باغبان خوش‏سلیقه و دل سوخته‏ای چون امینی برپا کرده است. عطری بر آن پاشیده که بوی مشک را از یاد می‏برد و خوشه‏های گوهرین پرورده که گردن و سینه و گوش را می‏آراید."

علاّمه بزرگوار سیدشرف الدّین بر الغدیر:

"گفتار ما در مقام تقریظ و قدردانی از ادای حقّ بزرگی که تو بر گردن مسلمانان پیدا کردی عاجز است. کتاب الغدیر از حدّ ستایش بالاتر است. این کتاب مثل و مانندی ندارد. همین‏قدر می‏گویم که امّت اسلامی تو را از پهلوانان نادری که در عرصه علم و جهاد به وجود آمده‏اند می‏داند و از خداوند تبارک و تعالی می‏خواهد که بازویت را محکم و در پیمودن این راه نورانی خیر و صلاح که در پیش گرفته‏ای تأیید نماید."

آیت‏الله سیدعبدالهادی شیرازی بر الغدیر:

"تقریظ مرجع بزرگ جهان تشیّع حضرت آیة اللّه سیدعبدالهادی شیرازی رحمه‏الله بر کتاب الغدیر از حقایق بسیار روشن این است که کتاب ارزشمند الغدیر نوشته رهبر دینی بی‏نظیر و مصلح کبیر و معلم اخلاق حجت‏الاسلام امینی نجفی از عالی‏ترین چیزهایی است که دانشگاه بزرگ اسلامی و نجف اشرف به آن فخر می‏کند، چنان‏که فخر تمام مسلمین می‏باشد. اگر مؤلف عالی‏قدر این کتاب (علامه امینی) در میان ما نبود و نمی‏دیدیم که او به تنهایی اقدام به این عمل بزرگ نموده، جا داشت که گمان شود این کتاب اثر گروهی است."

سفارشی به فرزند

مرحوم حجت الاسلام دکتر امینی فرزند برومند علامه می‏گوید: "پس از گذشت چهار سال از فوت مرحوم پدر بزرگوارم ایشان را در خواب دیدم كه شاداب و خرسند است. جلو رفته و پس از سلام و دست بوسی عرض کردم: پدر جان! در آنجا چه عملی باعث سعادت و نجات شما گردید؟ پاسخ دادند: نمی‌دانم چه می‌گویی. قدری واضح‌تر و روشن‌تر بگو! گفتم: آقا جان! شما اکنون از میان ما رخت بر بسته‌اید و به جهان دیگر منتقل شده‌اید. در آنجا که هستید کدامین عمل باعث نجات شما گردید؟

مرحوم پدرم درنگی کرده سپس فرمودند: فقط زیارت ابا عبدالله الحسین– علیه‏السلام -. عرض کردم: شما می‌دانید اکنون روابط بین ایران و عراق تیره و تار است و راه کربلا بسته، چه کنم؟ فرمود: در مجالس و محافلی که جهت عزاداری امام حسین– علیه‏السلام - برپا می‌شود شرکت کن. ثواب زیارت امام حسین را به تو می‌دهند.

سپس فرمودند: پسر جان! در گذشته بارها تو را یادآور شدم و اکنون به تو توصیه می‌کنم که زیارت عاشورا را هیچ وقت و به هیچ عنوان ترک و فراموش نکن. مرتباً زیارت عاشورا را بخوان و بر خودت وظیفه بدان. این زیارت دارای آثار و برکات و فوائد بسیاری است که موجب نجات و سعادتمندی در دنیا و آخرت تو می‌باشد."

وفات

آیت الله علامه امینی در شش سال آخر عمر شریفش دچار بیماری بود و برای مداوا عازم تهران شد و مدت دو سال تحت درمان قـرار گـرفـت ولی درمان حاصل نشد. بنابر این او را به خارج فرستادند ولي باز بیماری علاج نشد.

سرانجام این عالم عامل در روز جمعه بيست و هشتم ربيع الثاني سال 1390 هجري قمري برابر با دوازدهم تيرماه سال 1349 شمسى در سن 68 سالگى از دنيا رفت و پيكر مطهرش روز بـعـد در تـهـران به طور با شكوهى تشييع شد و پس از آن به نـجـف اشـرف حمل شد و در كنار كتابخانه عمومى اميرالمومنين– علیه‏السلام - در حرم مطهر امیرمؤمنان به خاك سپرده شد.

منابع

مردان علم در میدان عمل، نعمت الله حسینی، جامعه مدرسین، قم.

علمای بزرگ شیعه، محمد جرفادقانی، انتشارات معارف اسلامی.

حماسه غدیر، محمدرضا حکیمی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

گلبرگ، شماره سی‏ام.

یاس، شماره بیستم.

................

پایان پیام/107